1992-ci il fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən Rusiyanın 366-cı motoatıcı alayının iştirakı ilə Xocalı faciəsi törədilmiş, burada yaşayan etnik azərbaycanlılara qarşı soyqırım həyata keçirilmişdir. Soyqırım nəticəsində 63-ü uşaq, 106-sı qadın, 70-i qoca və qarı olmaqla, 613 Xocalı sakini qətlə yetirilib, 8 ailə tamamilə məhv edilib, 25 uşaq hər iki valideynini, 130 uşaq valideynlərindən birini itirib.
Düşmən gülləsindən 76-sı uşaq olmaqla, 487 nəfər yaralanıb. 1275 nəfər əsir götürülüb.
Əsir götürülənlərdən 150 nəfərinin, o cümlədən 68 qadın və 26 uşağın taleyi bu günədək
məlum deyil. 56 nəfər xüsusi amansızlıqla qətlə yetirilmişdir. Dövlətin və əhalinin əmlakına 01.04.1992-ci il tarixinə olan qiymətlərlə 5 mlrd. rubl dəyərində ziyan vurulmuşdur. 14577 nəfər məcburi köçkün Azərbaycan Respublikasının 52 müxtəlif şəhər və rayonlarında müvəqqəti məskunlaşdırılmışdır.
Ümummilli lider Heydər Əliyevin 25 fevral 1997-ci ildə verdiyi 498 nömrəli qərar nəticəsində, hər il fevral ayının 26-sı saat 17.00-da Azərbaycan Respublikasının ərazisində Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsinə ehtiram əlaməti olaraq sükut dəqiqəsi elan olunur. Heydər Əliyev Xocalı soyqırımının onuncu ildönümü ilə əlaqədar Azərbaycan xalqına 2002-ci il 25 fevral tarixli müraciətində qeyd edirdi ki, Xocalı şəhidlərinin ruhu qarşısında bizim vətəndaşlıq və insanlıq borcumuzdur. Digər tərəfdən, faciənin əsl beynəlxalq hüquqi-siyasi qiymət alması, onun ideoloqlarının, təşkilatçılarının və icraçılarının layiqincə cəzalandırılması bütövlükdə insanlığa qarşı yönəlmiş belə qəddar aktların gələcəkdə təkrarlanmaması üçün mühüm şərtdir.
2014-cü ildə Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyev Xocalı soyqırımı haqqında qeyd etmişdir ki, Xocalı faciəsi iki yüz ilə yaxın bir müddət ərzində erməni millətçilərinin və onların havadarlarının xalqımıza qarşı apardığı etnik təmizləmə və soyqırımı siyasətinin davamı və qanlı səhifəsi idi.
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla xanım Əliyevanın təşəbbüsü ilə 2008-ci il mayın 8-dən başlayan “Xocalıya ədalət” beynəlxalq kampaniyası çərçivəsində dövlət qurumları, gənclər təşkilatları və ali təhsil müəssisələrində Xocalı soyqırımına həsr olunan təqdimatlar təşkil edilir. Kampaniya qlobal səviyyədə fəaliyyət göstərmək və öz müraciətlərini çatdırmaq üçün müxtəlif kommunikasiya vasitələri və resurslarından, o cümlədən media, internet və canlı tədbirlərdən fəal şəkildə istifadə edir…
Bu gün Respublikanın ümumtəhsil müəssisələrində də Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi bir daha yad edildi. Xızı rayon ümumtəhsil müəssisələrində ilk dərslər Xocalı soyqırımına həsr olundu. Xızı rayonu M.Müşfiq adına Giləzi qəsəbə tam orta məktəbində şagirdlərin və müəllimlərin iştirakı ilə keçirilən tədbirdə Xocalı soyqırımı, faciə zamanı törədilən qətllər, Azərbaycan Milli Qəhrəmanlarının Xocalı uğrunda döyüşlərdə göstərdikləri qəhrəmanlıq haqqında şagirdlərə məktəb rəhbərliyi tərəfindən məlumat verildi. Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad olundu.
Şagirdlərin ifasında şeirlər səsləndi.
Məktəbin 4c sinfində Xanım Hüseynovanın rəhbərliyi ilə təşkil edilən “Xocalısız 27 il…” adlı tədbirdə şagirdlərə soyqırım haqqında məlumat verən Xanım müəllimə soyqırım zamanı ermənilərin törətdiyi qəddarlıqlardan bəhs edərək 1992-ci il 14 martda, Fransa mediasında özünəməxsus yeri olan “Le Monde” qəzetində soyqırıma verilmiş qiyməti uşaqların nəzərinə çatdırdı: “ Uşaqlar, Xocalı soyqırımının şahidi olan fransız jurnalist Jan İv Yunet şahidi olduğu mənzərədən təsirlənərək, həmin illərdə gördüklərini bu cür dilə gətirmişdi: “Biz Xocalı faciəsinin şahidləri olduq, həlak olmuş yüzlərlə dinc sakinin – qadınların, uşaqların, qocaların, eləcə də Xocalını müdafiə edənlərin cəsədlərini gördük… Bu, dəhşətli mənzərə idi. Mən müharibələr haqqında, alman faşistlərinin qəddarlığı haqqında çox eşitmişdim. Lakin 5-6 yaşlı uşaqları, dinc əhalini qətlə yetirən ermənilər faşistləri də geridə qoymuşdular.”
Sinif şagirdləri Xocalı faciəsinə həsr olunmuş kompozisiyayla çıxış edərək, şeirlər səsləndirib, uşaqlara qarşı törədilmiş amansız qətlləri improvizasiya etdilər.
Sonda Xocalı qurbanlarının xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edildi.
