Azərbaycan və Türkiyə arasında ortaq mədəni dəyərlər

Şrift
🔊 Xəbəri dinlə — Novruz (AI diktor)
Azərbaycan və Türkiyə arasında ortaq mədəni dəyərlər

Xəyal Mahmudov | Tələbə tribunası

Azərbaycanla Türkiyə arasındakı mədəni yaxınlığı gündəlik həyatda da görmək olur. Türkiyədə yaşayan bir azərbaycanlı tələbə kimi bunu danışığımızda, qonaq süfrəsində, çay məclislərində və toy adətlərində müşahidə edirəm.

Dil və gündəlik ünsiyyət

Azərbaycan dili və Türkiyə türkcəsi türk dillərinin oğuz qrupuna daxildir. Buna görə də gündəlik həyatda istifadə etdiyimiz bir çox söz bir-birinə bənzəyir. Bu yaxınlıq hər iki ölkənin vətəndaşına qarşılıqlı ünsiyyətdə kömək edir. Təbii ki, söhbət zamanı anlaşılması çətin olan sözlərə rast gəlmək mümkündür. Lakin insan bəzi sözləri başa düşməsə belə, ümumi söhbəti əksər hallarda izləyə bilir. Göründüyü kimi, iki cəmiyyət arasındakı ortaq cəhətləri ən asan şəkildə müşahidə edə biləcəyimiz sahələrdən biri dildir. Azərbaycan dili ilə Türkiyə türkcəsi arasında fərqlər olsa da, bir çox söz, ifadə və deyim ortaq mədəni keçmişin izlərini daşıyır. Türkiyədə yaşayan Azərbaycan vətəndaşı kimi bunu gündəlik həyatımda tez-tez müşahidə etdiyimi qeyd etməliyəm. Azərbaycanda işlətdiyimiz bəzi sözlərin Türkiyədə də oxşar şəkildə istifadə edildiyini görmək iki cəmiyyət arasındakı yaxınlığın nə qədər təbii olduğunu anlamağa kömək edir.

Məsələn

Türkiyə türkcəsində Bugün hava çok güzel.

Azərbaycan dilində Bu gün hava çox gözəldir.

Türkiyə türkcəsində Merhaba, nasılsınız?

Azərbaycan dilində Salam, necəsiniz?

Söz nümunələri

Azərbaycan dili Türkiyə türkcəsi
ana anne
ata baba
qardaş kardeş
çörək ekmek
su su
kitab kitap
məktəb okul
dost arkadaş / dost
göz göz
yol yol
ev ev

Nümunələrdən də göründüyü kimi, bəzi sözlər fərqli tələffüz oluna bilər, lakin onların mənasını, ümumiyyətlə, asanlıqla anlamaq mümkündür.

Qonaqpərvərlik

Məncə, qonaqpərvərlik bu ortaq dəyərlərin ən səmimi nümunələrindən biridir. Hər iki cəmiyyətdə qonağın necə qarşılanması və ona göstərilən diqqət insanlar arasındakı münasibətlərdən xəbər verir. Azərbaycan və Türkiyə arasındakı ortaq mədəni dəyərlərdən danışarkən qonaqpərvərliyi qeyd etməmək mümkün deyil. Əvvəlcə Azərbaycana nəzər salaq. Azərbaycanda qonaq gedəndə çox vaxt əvvəlcə çay təklif olunur. Ardınca “Nəsə ye” sözlərini eşitmək də adi haldır. Bundan əlavə, qonaq olduğunuz evdə sizin üçün süfrə açılır və Azərbaycan mətbəxinin ənənəvi yeməkləri təqdim olunur. Deməli, Azərbaycan cəmiyyəti öz mədəniyyətinə uyğun olaraq qonağın rahatlığına xüsusi önəm verir. Bunlar Azərbaycan vətəndaşına adi görünə bilər, lakin cəmiyyətimizin mədəniyyətini ən aydın şəkildə əks etdirən nümunələrdəndir.

Azərbaycanda təsvir etdiyimiz mədəni davranışların bir çoxuna Türkiyədə də rast gəlmək mümkündür. Türkiyədə də bir evə qonaq gedəndə ilk növbədə çay və ya qəhvə təklif olunur, qonaq üçün süfrə açılır və ev sahibləri onun rahatlığına diqqət yetirirlər. Bir Azərbaycan vətəndaşı kimi deyə bilərəm ki, bu davranışlar Türkiyədə də çox geniş yayılıb. Türkiyədə bir çox evdə qonaq olmuşam və müşahidələrimə əsasən, Türkiyə cəmiyyəti qonaqlara qarşı həqiqətən nəzakətlidir, onların rahatlığı üçün əlindən gələni edir. Bəzən mədəni yaxınlığımızı görmək üçün elə bir qonaq süfrəsi kifayət edir.

Azərbaycanda eşitdiyimiz “Çay içmədən getmə” sözlərinin Türkiyədə də bir qarşılığı var. “Çay içmeden gitme” dəvəti hər iki dildə qonağa göstərilən diqqəti ifadə edir.

Çay mədəniyyəti

Hər iki cəmiyyətdə çay içmək yalnız susuzluğu yatırmaq demək deyil. Azərbaycanda evə qonaq gələndə çay içilir, iki dost görüşəndə çay içilir, ailə üzvləri bir araya gələndə çay içilir. Yeməkdən sonra çay içmək əvəzolunmazdır və uzun söhbətləri də çay müşayiət edir.

Azərbaycanda çay dedikdə ilk yada düşən armudu stəkandır. Çay ölkəmizdə bu cür ənənəvi stəkanlarda təqdim olunur.

Türkiyədə də çay dedikdə, şübhəsiz ki, ilk yada düşənlərdən biri çay stəkanı və çaydan olur.

Azərbaycan və Türkiyənin birgə təqdim etdiyi çay mədəniyyəti 2022-ci ildə UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edilib.

Azərbaycan cəmiyyətində çay nə qədər mühüm yer tutursa, Türkiyə cəmiyyətində də bir o qədər mühüm yer tutur. Türkiyədə insanlar adətən səhər yeməyinə çayla başlayır, qonaqlarına çay təklif edir və söhbətlərini çay süfrəsi ətrafında davam etdirirlər. Xüsusilə Türkiyədə qəhvəxana və qiraətxana mədəniyyəti çox məşhurdur. Qəhvəxanalar və qiraətxanalar insanların dərdlərini bölüşdüyü, məhəllə həmrəyliyinin möhkəmləndiyi görüş məkanlarıdır.

Beləliklə, çayın hər iki cəmiyyətdə tutduğu yerə nəzər saldıqda mədəni yaxınlığı bir daha görürük.

Məncə, iki cəmiyyətin mədəni yaxınlığını anlamaq və izah etmək üçün uzun tarixi kitablar oxumağa ehtiyac yoxdur. Bir stəkan çay və onun ətrafında aparılan söhbət çox şeyi anlamağımıza kömək edir.

Toylar və ictimai həmrəylik

Toylar da iki cəmiyyət arasındakı ortaq mədəni cəhətlərin müşahidə oluna biləcəyi mühüm ictimai tədbirlərdəndir. Azərbaycan və Türkiyədə keçirilən toylar yalnız evlənən iki şəxsin deyil, eyni zamanda ailələrin və qohumların bir araya gələrək şənləndiyi, birlikdə vaxt keçirdiyi mühüm mərasimlərdir. Hər iki ölkədə toyların ortaq elementləri sırasında musiqini, insanların rəqs etməsini, ənənəvi yeməkləri və ailələrin birlikdə vaxt keçirməsini qeyd etmək olar. Bunu da vurğulamaq lazımdır ki, toy adətləri bölgədən-bölgəyə dəyişir. Azərbaycanın bəzi bölgələrində fərqli toy ənənələri olduğu kimi, Türkiyənin də bir çox bölgəsində özünəməxsus toy adətləri mövcuddur.

İnsanların bir-birinin sevincinə şərik olması ictimai həmrəyliyin gündəlik həyatda təzahür edən mühüm nümunələrindən biridir.

Ortaq dəyərlər və regional fərqlər

Azərbaycanın və Türkiyənin özünəməxsus tarixi, regional adətləri və gündəlik həyat vərdişləri var.

Bu fərqləri, məsələn, toy adətlərində və qonaq süfrəsində görmək olur. Oxşar mərasimlər və davranışlar bölgələrə görə fərqli şəkildə yaşadılır.

Mənim üçün ortaq dəyərlərimizin ən vacib cəhəti bir-birimizi anlamağımıza kömək etməsidir.

Bizi bir-birimizə yaxınlaşdıran nədir?

Azərbaycan və Türkiyə arasındakı yaxınlığı yalnız diplomatik münasibətlərdə və ya tarix kitablarında axtarmaq kifayət deyil. Bəzən bu yaxınlıq bir sözdə, bir süfrədə, bir çay stəkanında, bir xalq mahnısının sözlərində və ya ailə ziyarətində özünü göstərir. İki ölkənin fərqli tarixi təcrübələri və özünəməxsus mədəni xüsusiyyətləri olsa da, ortaq dəyərlərimiz cəmiyyətlərimizin bir-birini anlamasında mühüm rol oynayır.

Bir Azərbaycan vətəndaşı kimi Türkiyədə yaşadığım müddətdə bu ortaq cəhətləri müşahidə edirəm. Bəzən Azərbaycanda adi hesab etdiyim bir davranışla Türkiyədə qarşılaşmaq mənə öz mədəniyyətimi yenidən xatırlamaq imkanı verir.

Məncə, Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı mədəni yaxınlığı ifadə etməyin ən gözəl yolu budur: iki cəmiyyətin bir-birinə nə qədər bənzədiyini söyləməkdən daha çox, onların bir-birini nə qədər asanlıqla anlaya bildiyini görmək.

Mədəniyyət insanların gündəlik həyatında və bir-biri ilə münasibətlərində yaşayır.

Vətənim Media Shorts

YouTube-da aç ↗