Azərbaycan sənətkarlığı gündəlik əşyanı bədii ifadəyə çevirən bilik və bacarıqlar toplusudur. Xalça və kəlağayı buna iki gözəl nümunədir: hər ikisində material seçimi, rəng, naxış və ustad-şagird ənənəsi əsas yer tutur.
Azərbaycan xalçaçılığı
Xalçaçılıq ölkəmizin müxtəlif bölgələrində fərqli naxış, rəng və toxuma üslubları ilə inkişaf edib. Xalçalar məişətdə, mərasimlərdə və evin bəzədilməsində işlədilib. Toxuculuq bilikləri çox vaxt ailə içərisində, təcrübə yolu ilə ötürülüb.
Azərbaycanın ənənəvi xalça toxuma sənəti 2010-cu ildə UNESCO-nun Bəşəriyyətin Qeyri-Maddi Mədəni İrsinin Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Bu qeydəalma təkcə hazır xalçanı deyil, hazırlanma bacarığını və mədəni mühiti də əhatə edir. Mənbə: UNESCO: Azərbaycan xalçaçılığı.
Kəlağayı nədir?
Kəlağayı ipəkdən hazırlanan, rəng və naxışlarla bəzədilən ənənəvi qadın baş örtüyüdür. Onun hazırlanmasına parça toxunması, boyanması və taxta qəliblərlə naxışlanması kimi mərhələlər daxildir. Rəng və ornamentlərin mənası mərasimə və yerli adətlərə görə dəyişə bilər.
Kəlağayı sənətinin xüsusilə Şəki və Basqal ənənələri ilə sıx əlaqəsi var. Hazırlanma və istifadə mədəniyyəti 2014-cü ildə UNESCO-nun Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Mənbə: UNESCO: kəlağayı sənəti.
Milli sənətkarlıq niyə əhəmiyyətlidir?
Xalça və kəlağayı bizə göstərir ki, milli irs yalnız muzeydə saxlanan nümunələrdən ibarət deyil. Hər ornamentin çəkilməsi, hər ipin seçilməsi və hər ustanın öz şagirdinə öyrətdiyi üsul yaşayan mədəniyyətin parçasıdır. Sənətkarların adlarını, bölgə üslublarını və hazırlama prosesini düzgün sənədləşdirmək bu irsin qorunmasına xidmət edir.
Mövzu ilə bağlı digər səhifələr: milli mətbəx, milli musiqi və Azərbaycanın milli irsi.
