Azərbaycan milli rəqsləri xalqın bayramlarını, məclislərini, birgə hərəkət və ritm duyğusunu yaşadan sənət nümunələridir. Bəzi rəqslər kollektiv dairə və ya sıra formasında, bəziləri cüt və ya fərdi şəkildə ifa edilir. Hərəkətlərin tempi və musiqi müşayiəti müxtəlif ola bilər.
Yallı nədir?
Yallı iştirakçıların bir-birinə bağlı şəkildə dairə, zəncir və ya sıra quraraq ifa etdiyi qrup rəqslərinin ümumi adıdır. Bəzi variantlarda oyun, təqlid və mərasim elementləri yer alır. Yallının gücü təkcə fərdi rəqqasın məharətində deyil, qrupun ritm və hərəkət birliyindədir.
Köçəri və Tənzərə
Köçəri və Tənzərə Naxçıvan yallı ənənəsi ilə bağlı tanınmış adlardır. UNESCO 2018-ci ildə “Yallı (Köçəri, Tənzərə) — Naxçıvanın ənənəvi qrup rəqsləri” elementini Təcili Qorunmaya Ehtiyacı Olan Qeyri-Maddi Mədəni İrs Siyahısına daxil edib. Bu siyahı Reprezentativ Siyahıdan fərqlidir; qeydə alınma ənənənin yaşadılması və ötürülməsi ilə bağlı ehtiyaclara diqqət çəkir. Mənbə: UNESCO: Naxçıvan yallıları.
Uzundərə və Cəngi
Azərbaycan rəqs repertuarında Uzundərə lirik xarakterli ifa nümunələri ilə, Cəngi isə daha coşqulu və qəhrəmanlıq ruhlu musiqi-rəqs mühiti ilə tanınır. Rəqslərin ifa tərzi kollektivlərə, bölgələrə və səhnə quruluşlarına görə fərqlənə bilər.
Milli rəqslər niyə qorunmalıdır?
Rəqs yalnız videoyazıda saxlanılan hərəkət deyil. Onun musiqisi, ifa qaydası, adı, söylənilən hekayələri və hansı məclisdə oynanılması da yaddaşın hissəsidir. Bu səbəbdən ustadların, yerli kollektivlərin və ailələrin bildiklərini yeni nəsillərə ötürməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Yallı UNESCO siyahısına nə vaxt daxil edilib?
Naxçıvanın Köçəri və Tənzərə yallıları 2018-ci ildə UNESCO-nun təcili qorunma siyahısına salınıb.
Daha geniş oxu: Azərbaycanın milli musiqisi və milli irs bələdçisi.
