Azərbaycan milli musiqisi xalq melodiyalarından muğama, aşıq sənətindən instrumental ifaçılığa qədər geniş bir dünyadır. Onun yaşaması ustad-şagird ənənəsi, ailə məclisləri, canlı ifalar və musiqi təhsili ilə bağlıdır.
Azərbaycan muğamı nədir?
Muğam improvizasiyanın mühüm yer tutduğu ənənəvi musiqi formasıdır. Xanəndə melodik inkişafı və poetik mətni ifa şəraitinə uyğun şəkildə təqdim edir. Muğam üçlüyü deyildikdə çox vaxt xanəndə, tar və kamança ifaçılarından ibarət heyət nəzərdə tutulur; xanəndə qaval da istifadə edə bilər.
Azərbaycan muğamı UNESCO tərəfindən 2003-cü ildə şifahi və qeyri-maddi irs şah əsəri kimi elan edilib, 2008-ci ildə isə Reprezentativ Siyahıya daxil edilib. Bu tarixlər bir-birini əvəz etmir, fərqli mərhələləri göstərir. Mənbə: UNESCO: Azərbaycan muğamı.
Aşıq sənəti və saz
Aşıq sənətində şeir, dastan söyləmə, musiqi və ifaçılıq birləşir. Saz bu sənətin əsas alətidir. Aşıqlar məclislərdə, toy və bayramlarda, eləcə də səhnədə çıxış edərək repertuarı yeni nəsillərə ötürürlər. Dastan ənənəsi musiqi ilə söz sənətinin necə qovuşduğunu göstərir.
Azərbaycan aşıq sənəti 2009-cu ildə UNESCO-nun Reprezentativ Siyahısına daxil edilib. Mənbə: UNESCO: Azərbaycan aşıq sənəti.
Tar, kamança, balaban və qaval
Tar mizrabla çalınan simli alətdir və muğam daxil olmaqla bir çox musiqi üslubunda səslənir. Tarın hazırlanması və ifaçılıq sənəti 2012-ci ildə UNESCO siyahısına daxil edilib: UNESCO: tarın hazırlanması və ifaçılığı. Kamança kamanla çalınan simli alətdir; onun ifaçılığı muğamın səslənməsində xüsusi yer tutur. Balaban nəfəsli xalq musiqi aləti, qaval isə zərb alətidir.
Muğamla xalq mahnısının fərqi nədir?
Muğam melodik qaydalar daxilində improvizasiyaya böyük imkan verən ifa ənənəsidir. Xalq mahnıları isə kollektiv yaddaşda yaşayan, müəyyən mətn və melodik şəkillərlə nəsildən-nəslə ötürülən çoxsaylı nümunələri əhatə edir. Hər ikisi milli musiqi irsinin dəyərli qatlarıdır.
Bu bələdçi məlumat xarakterlidir; burada müəlliflik hüququ ilə qorunan mahnı sözləri və səsyazılar icazəsiz yayımlanmır. Azərbaycanın milli irsi bölməsinə qayıda, musiqi ilə bağlı milli rəqslər barədə də oxuya bilərsiniz.
