Namiq Həsənov “Tarixi birlikdə öyrənək” layihəsində bu dəfə Əsl soyadı Kostrikov olan və — həyatı və yaradıcılığı.
Əsl soyadı Kostrikov olan və 1886-cı ildə Urjum şəhərində doğulan Sergey Mironoviç Kirov vaxtilə Azərbaycanda çox məşhur idi. O, 1921-1926-cı illərdə Azərbaycanı idarə edib, 1935-1989-cu illərdə Gəncə şəhəri onun soyadını daşıyıb, BDU onun şərəfinə adlandırılıb. Dağüstü parkda heykəli ucaldılıb, adına zavod, kücə, dövlət təsisatları və s.
olub. Bəs Kommunist Partiyasının Leninqrad vilayəti üzrə rəhbəri olan Kirovu Smolnıda Leonid Nikolayev adlı şəxs necə qətlə yetirdi? Nikolayev Kirova ilk sui-qəsd cəhdini 1934-cü il oktyabrın 15-də etməyi planlaşdırırdı.
Həmin gün o, Kirovun Kamennoostrovski prospektindəki evinin yaxınlığında mühafizəçilər tərəfindən saxlanılsa da, partiya bileti və silah icazəsi təqdim edildikdən sonra sərbəst buraxıldı. 1934-cü il dekabrın 1-də saat 16:30 radələrində Nikolayev Kirovun Smolnıdakı evinin 3-cü mərtəbəsində dəhlizdəki kabinetinin yaxınlığında pusquya saldı və onun başına tapançadan atəş açdı. Qatil özünü ataraq intihar etmək istəsə də, huşunu itirdi. O, şok vəziyyətində hadisə yerində saxlanılaraq 2 saylı psixiatriya xəstəxanasına yerləşdirildivə orada lazımi prosedurlar aparıldıqdan sonra axşam saat 9 radələrində özünə gəldi.
L. Nikolayev və onun NKVD-dən olan tanışlarına qarşı “Leninqrad mərkəzi”nin rəhbərlik etdiyi gizli Zinovyev təşkilatında iştirak ittihamı ilə cinayət işi başlandı. NKVD-nin rəhbərləri Q.
Yaqoda və onun müavinləri keçmiş müxalifətçilərin – Zinovyevin, Kamenevin və onların tərəfdarlarının Kirovun qətlində əli olması ilə bağlı Stalinin onlara tətbiq etdiyi versiyanı "yumşaq" təxribat etməyə çalışırdılar. Bununla belə, N. İ.
Yejov çekistlərin narazılığına səbəb olaraq istintaqı “düzgün” istiqamətə yönəltdi. Yejov özü bunu 1937-ci ilin fevral-mart plenumunda xatırlayırdı: … Yoldaş Stalin, indi xatırladığım kimi, məni və Kosarevi çağırıb dedi: “Zinovyevçilərin arasında qatil axtarın”.
Deməliyəm ki, çekistlər buna inanmadılar və hər ehtimala qarşı başqa bir xətt üzrə, yad xətt üzrə özlərini sığortalayıblar, bəlkə orada nəsə yaranar… 1934-cü il dekabrın 28 və 29-da Leninqradda SSRİ Ali Məhkəməsi Hərbi Kollegiyasının Vasili Ulrixin sədrliyi ilə keçirilən iclasında Nikolayev və daha 13 müttəhim (Antonov, Zvezdov, Yuskin, Sokolov, Kotolynov, Şatski, Tolmazov, Myasnikov, Xanik, Levin, Soskitski, Rumyantsev və Mandelstam) özlərini təqsirli bilməyiblər. Nikolayev etiraflarını yalnız Ulrix onu digər müttəhimlərin iştirakı olmadan dindirdikdən sonra təsdiqlədi.
29 dekabr 1934-cü ildə saat 5:45 dəqiqədə Nikolayevə hökm elan edildi və qalanların hamısı ölümə məhkum edildi; bir saat sonra güllələndilər. Müşayiətçinin hekayəsinə görə, hökmü eşidən Nikolayev qışqırdı: "Aldatdılar!" Kirovun öldürülməsindən sonra ilk olaraq Nikolayevin həyat yoldaşı Milda Draule partiyadan xaric edildi. Elə həmin ay 1935-ci il martın 10-da həbs olundu və güllələndi.
Nikolayevin digər qohumları və tanışları repressiyaya məruz qaldılar: anası, qardaşı, bacıları, əmisi oğlu, həyat yoldaşının qohumları. Tarixçi Y. N.
Jukov iddia edirdi ki, birbaşa qatillə yanaşı, müttəhimlər Nikolayevin yaxın və uzaq qohumlarıdır. O. Draulenin bacısı və əri R.
Kulişer də güllələnib. Beş məhkəmə prosesində 17 nəfər güllələnmə cəzasına, 76 nəfər həbsə, 30 nəfər isə sürgünə məhkum edilib. Zinovyev qrupunun keçmiş müxalifətçiləri də daxil olmaqla 988 nəfər ölkədən çıxarılıb.
Daha sonra 12 minə yaxın “sosial yad ünsür”, yəni keçmiş zadəganlar, senatorlar, generallar, ziyalılar repressiyaya məruz qaldı… Sonralar N. S.
Xruşşov da öz xatirələrində Kirovun qətli ilə bağlı maraqlı faktlar söyləmişdi…